18. yüzyıldan itibaren insanlığın kas gücüne ve oduna dayalı enerji döngüsünü kırarak Sanayi Devrimi’ni başlatan temel unsurlardan olan kömür, bugün hem ekolojik hem de ekonomik açıdan sürdürülemez bir yük haline gelmiş durumda. Kömür santrallerinin çevreye ve insan sağlığına verdiği zarar uzun süredir bilinmesine rağmen bu enerji kaynağını tamamen bırakmak o kadar kolay değil. Üstelik yeni çalışmalar gösteriyor ki kömür, sadece havayı kirletmekle kalmıyor, aynı zamanda güneş enerjisi üretimini de ciddi biçimde düşürüyor. Yüzlerce terawatt saatlik kayıp
Araştırmaya göre atmosfere yayılan aerosoller nedeniyle her yıl yüzlerce terawatt saatlik potansiyel güneş enerjisi üretimi kaybediliyor.
Bilim insanları, özellikle kömür yakımı sonucu oluşan sülfür dioksit aerosollerinin güneş panellerine ulaşan ışığı engelleyerek üretim kapasitesini düşürdüğünü belirtiyor. Çalışmada, 2023 yılı boyunca küresel ölçekte potansiyel güneş enerjisi üretiminin dörtte birinden fazlasının kaybedildiği hesaplandı.
Araştırma kapsamında ekip, dünya genelindeki güneş enerjisi tesislerini içeren yeni bir veri tabanı oluşturdu. Mevcut tesis kayıtları yapay zeka destekli uydu görüntü analizleri ve topluluk kaynaklı verilerle genişletildi. Uydu görüntülerinden tesislerin büyüklükleri hesaplanırken konum bazlı hava durumu verileri kullanılarak gerçek enerji üretim kapasitesi tahmin edildi.
Bunun ardından araştırmacılar, bulutlar ve aerosoller güneş ışığını dağıtmasaydı bu tesislerin ne kadar elektrik üretebileceğini hesapladı. Elde edilen sonuçlar ise oldukça etkileyici. Zira hesaplamalara göre 2023 yılında potansiyel güneş enerjisi üretiminin yüzde 25’ten fazlası kaybedildi. Bunun yüzde 20’den fazlası bulutlardan, yaklaşık yüzde 6’sı ise aerosollerden kaynaklandı.
Bu kayıp toplamda 500 terawatt-saatten fazla enerjiye karşılık geliyor. Araştırmaya göre bu miktar, her biri 1 GW kapasiteye sahip 84 kömür santralinin yıllık üretimine eşdeğer seviyede.
Çalışma, aerosollerin enerji kaybındaki payının özellikle dikkat çekici olduğunu ortaya koyuyor. Araştırmacılar, 2023’e kadar olan son beş yıllık dönemde kurulan yeni güneş enerjisi kapasitesinin yılda ortalama 250 terawatt-saat ek üretim sağlayabilecek seviyeye ulaştığını ancak bunun yaklaşık 75 terawatt-saatlik kısmının aerosoller nedeniyle kaybedildiğini belirtti.
Aerosoller yalnızca doğrudan güneş ışığını engellemekle kalmıyor, aynı zamanda bulut oluşumunu da artırıyor. Bu durum dolaylı olarak ek üretim kayıplarına yol açıyor. Ancak araştırmacılar, bulut oluşumuna olan etkinin hesaplanmasının daha karmaşık olması nedeniyle analizlerinde ağırlıklı olarak aerosollerin doğrudan etkisine odaklandı.
Yine de araştırmaya göre analiz edilen aerosollerin yaklaşık yarısı, büyük ölçüde kömür santrallerinden çıkan sülfür dioksit aerosollerinden oluşuyor. Fosil yakıtlarla ilişkilendirilen karbon bakımından zengin partiküller ise toplamın yaklaşık yüzde 18’ini oluşturuyor.
Çin’de kayıp büyük, Türkiye’de de durum iyi değil
Araştırma, aerosol kaynaklı üretim kayıplarının bölgelere göre büyük farklılık gösterdiğini ortaya koydu. Çin, bu konuda en dikkat çekici örneklerden biri oldu. Bilim insanları, Çin’de aerosollerin güneş enerjisi üretimini toplamda yüzde 7,7 oranında düşürdüğünü hesapladı. Dahası bu kayıp, ülkenin yıllık güneş enerjisi büyümesinin üçte biri ile yarısı arasında değişen kısmını fiilen ortadan kaldırıyor.
Araştırmacılar, Çin’deki fotovoltaik kayıpların coğrafi dağılımının kömür santrallerinin yoğunlaştığı bölgelerle büyük ölçüde örtüştüğünü belirtiyor. Çin’in hava kirliliği verileri incelendiğinde ise aerosol kaynaklı kayıpların yaklaşık yüzde 30’unun doğrudan kömür yakımından kaynaklandığı tespit edildi.
Araştırmada Türkiye’nin de kömür kaynaklı kirlilik nedeniyle güneş enerjisinde en çok kayıp yaşayan ülkelerden olduğu görülüyor. Raporda Türkiye’nin yüzde 3.4’lük kayıp ile 12.sırada olduğu görülüyor. Endişe verici bir diğer sorun bu araştırmadaki verilerin 2023 yılına ait olması. Zira Türkiye, o dönemde Avrupa’nın en çok kömür tüketen ilk birkaç ülkesi arasındaydı. Ancak güncel veriler artık bu anlamda lider olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla en güncel veriler göz önüne alınırsa Türkiye, üstteki listede daha üst basamaklara çıkmış olabilir.
